FETVA SAHİBİ SAHABE ZEYD BİN SABİT(RA)

Zeyd bin Sabit, Miladi 611 yılında Medine’de dünyaya gelmiş, Hazrec Kabilesinin Neccaroğulları koluna mensuptur. Babası küçük yaşta vefat eden Zeyd’i annesi Nevvar binti Malik büyütmüştür.

Hicretten önce Medine’de On Yedi Sureyi ezberleyen Zeyd, Hz. Peygamber’in gelişi ile birlikte ezberlediği sureleri O’na okumuş ve Rasulullah’ın takdirini kazanmıştı.

Bedir Gazvesi öncesi On Üç yaşına gelen Zeyd bin Sabit, savaşa katılmak istemiş, bu arzusu Peygamber tarafından yaşı küçük diye kabul görmemiştir. Bedir’de esir düşen müşriklerin okur yazarlarından okuma yazma öğrenen Zeyd, Rasulullah’ın İbranice veya Süryanice’de okuyup yazmayı öğrenmesini istemesi üzerine kısa sürede bu yazıyı öğrenmiştir.Zeyd’in ayrıca Farsça, Rumca Kıptıce, Habeşce bildiği rivayet edilir.

Uhud Gazvesi öncesi Zeyd yaşıtları ile beraber savaşa katılmak için Rasulullah’ın huzuruna koşarlar. Rasulullah, onların bu isteklerini yine yaşları küçük olduğu için kabul etmez. Zeyd ve altı delikanlı ne kadar ısrar etseler Rasulullah onlara izin vermez, onlara şehirde kalanları koruma görevi verir.

Aradan iki yıl geçer. Hendek Gazvesi ortaya çıkar. On altı yaşında olan Zeyd, kazılan hendeklerden çıkan toprağı canla başla taşımaya başlar. Onun gayretini gören Rasulullah,”Ne kadar iyi bir çocuk!”diye takdirini ifade eder. Hayber Kalesi fethinde kendisine müslümanların sayısını tesbit görevi verilir. Rasulullah’ın vahiy katiplerı arasında Zeyd de yeralır. Çocuk yaşta Kur’an’ın hıfzına başlayan Zeyd, Hz. Peygamber zamanında Kur’an-ı Kerim’in tamamını ezberleyen ensara mensup dört kişiden biridir.

Yemame Savaşında hafız sahabilerden bir kısmının şehid olması üzerine Hz. Ömer(RA), Kur’an’ın toplanması fikrini Halife Ebu Bekir(RA)a açtı. Onu ikna etti. Halife Ebu Bekir(RA) Zeyd bin Sabit’i Hz. Ömer(RA) da bulunduğu bir meclise çağırdı. O’na, ”Sen genç, akıllı birisin. Rasulullah’ın vahiy katibiydin. Kur’an’ın tamamını hıfz etmiş birisin. Kur’an ayetlerini bulup toplamak sana düşer.” diyerek bu önemli görevi verdi.

Zeyd bin Sabit başkanlığında kurulan heyet Kur’an ayetlerinin yazılı olduğu sayfalar biraraya getirildi. Yazılı malzeme hıfz yardımıyla eksiksiz olarak toplandı. Hz. Ebu Bekir’e teslim edildi. Bütün sahabelerin onayı alınarak hazırlanan metne Abdullah bin Mes’ud’un tavsiyesi ile ”el-mushaf” adı verildi.

Yermük Savaşında ganimetleri taksim etme görevini üstlenen Zeyd bin Sabit’i, Hz. Ömer kendisine danışman tayin etti. Hz. Ömer(RA) döneminde Medine’de davalara bakan Zeyd, halife şehirde bulunmadığı zamanlarda da ona vekalet ederdi. Hz. Osman(RA)ın halife döneminde ise Zeyd, halifeye vekaletin yanı sıra Beytülmala bakmakla görevlendirilmişti.

İslam Miras Hukuku konusunda geniş bilgiye sahip olan Zeyd bin Sabit’in bu bilgisi Rasulullah’ın,”Ümmetim içinde feraizi (İslam miras hukukunu) en iyi bilen Zeyd’dir” buyurarak dile getirilmiştir. Zeyd’in ismi ilim ve fetva ehli sahabiler arasında zikredilmiştir.

Hicri 45 yılında 55 veya 56 yaşında vefat eden Zeyd bin Sabit Medine’de vefat etmiştir. Cenaze namazını Hicaz Valisi Mervan bin Hakem kıldırmış, namazda birçok sahabi ve tabiin hazır bulunmuştur.